Νέα

Άρθρο Μέλους Δ.Σ. ΣΦΕΕ και Γενικού Διευθυντή GENESIS Pharma Ελλάδας, Κύπρου, Μάλτας κ. Κυριάκου Μπερμπεριάν στο Healthupdate.gr, 06/01/2026

Η πρόοδος στη βιοϊατρική για όσους ζουν με μια σπάνια πάθηση δεν σημαίνει απλώς εξέλιξη,  σημαίνει θεραπείες που αλλάζουν ζωές. Γονιδιακές θεραπείες, τεχνολογία RNAi, μονοκλωνικά αντισώματα, προσφέρουν ελπίδα εκεί που υπήρχε αδιέξοδο, στοχεύοντας στην αιτία και όχι μόνο στα συμπτώματα, σε όλο και περισσότερες σπάνιες νόσους.

Οι εξελίξεις αυτές δεν αφορούν τόσο λίγους όσο συχνά πιστεύουμε. Οι σπάνιες ασθένειες, συνολικά, επηρεάζουν το 5% – 7% των συμπολιτών μας, δηλαδή περισσότερες από 500.000 οικογένειες στη χώρα μας. Επιπλέον, έχουν τεράστιο αντίκτυπο στη ζωή των πασχόντων, στις οικογένειές τους και στο σύστημα υγείας στο σύνολό του.

Η ελπίδα που δημιουργεί η επιστήμη δεν αρκεί από μόνη της να φέρει πραγματική αλλαγή στη ζωή των ασθενών, αν δεν συνοδεύεται από ένα πλαίσιο που μπορεί βιώσιμα να εξασφαλίζει γρήγορη και ισότιμη πρόσβαση στις νέες θεραπείες.

Τι δείχνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η ένταξη ορφανών φαρμάκων στο σύστημα αποζημίωσης είναι μεν ευνοϊκότερη από ό,τι για τα υπόλοιπα νέα φάρμακα, αλλά παραμένει ιδιαίτερα χρονοβόρα. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της EFPIA, χρειάζονται κατά μέσο όρο πάνω από 700 ημέρες για να γίνουν διαθέσιμα τα ορφανά φάρμακα στη χώρα μας (από 530 ημέρες το 2023), χρόνος μεγαλύτερος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό σημαίνει ότι οι ασθενείς περιμένουν έως και δύο χρόνια για θεραπείες που έχουν ήδη εγκριθεί σε άλλες χώρες. Επιπλέον, το ποσοστό διαθεσιμότητας, σε σχέση με το σύνολο των διαθέσιμων θεραπειών στην Ευρώπη, μειώθηκε σε 36% από 41% το 2023, επίσης χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Η ανισότητα στην πρόσβαση που αποτυπώνεται στα στοιχεία δεν είναι τυχαία. Είναι αποτέλεσμα ενός πλαισίου φαρμακευτικής πολιτικής που αποθαρρύνει την καινοτομία. Το μεγαλύτερο πρόβλημα; Η σοβαρή ανεπάρκεια του κρατικού φαρμακευτικού προϋπολογισμού, ιδιαίτερα για φάρμακα καινοτομίας.

Την τελευταία τριετία, η συνολική φαρμακευτική δαπάνη αυξάνεται με διψήφιο ρυθμό, η κρατική συμμετοχή μειώνεται και ο φαρμακευτικός κλάδος καλύπτει όλο και μεγαλύτερο μέρος. Το 2024 η δαπάνη έφτασε τα €8,5 δισ., με το κράτος να καλύπτει μόλις το 36% (€3 δισ.) και τη βιομηχανία 54% (€4,6 δισ.). Για τρίτη συνεχόμενη χρονιά (2022-2024), η συμμετοχή της φαρμακοβιομηχανίας ήταν μεγαλύτερη από αυτή του κράτους. Στα νοσοκομειακά φάρμακα, αρκετά από τα οποία αφορούν σπάνια και σοβαρά νοσήματα, η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη, με σχεδόν οκτώ στα δέκα φάρμακα να καλύπτονται από τον κλάδο μας μέσω επιστροφών.

Παράλληλα, η έλλειψη εργαλείων, όπως το horizon scanning, η απουσία ολοκληρωμένων μητρώων ασθενών και η περιορισμένη εφαρμογή προγραμμάτων πρώιμης διάγνωσης δημιουργούν εμπόδια και καθιστούν δύσκολη την πρόβλεψη των αναγκών. Η καινοτομία χρειάζεται επενδύσεις και στρατηγικό σχεδιασμό. Χρειάζεται ένα σύστημα που βλέπει μπροστά, όχι ένα σύστημα που λειτουργεί αντιδραστικά, τρέχοντας πίσω από τις εξελίξεις.

Οι λύσεις

Λύσεις υπάρχουν: μεταβατικά σχήματα αποζημίωσης για νέες θεραπείες, ενίσχυση της αξιολόγησης τεχνολογιών υγείας, επενδύσεις σε ψηφιακά μητρώα και προγράμματα γενετικού ελέγχου, καθολική ψηφιοποίηση στον τομέα του φαρμάκου και μια ρεαλιστική, προβλέψιμη αναπροσαρμογή του κρατικού προϋπολογισμού που θα καλύπτει επαρκώς τις πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού.

Σημαντικές πρωτοβουλίες που περιμέναμε καιρό, όπως το νέο εθνικό σύστημα Αξιολόγησης Τεχνολογιών Υγείας, το Σχήμα Μεταβατικής Αποζημίωσης νέων θεραπειών αιχμής και ο ηλεκτρονικός φάκελος ασθενούς, έχουν ξεκινήσει να δρομολογούνται. Πιο δειλά έχουν, επίσης, ξεκινήσει μητρώα ασθενών για ορισμένες σπάνιες παθήσεις, προετοιμάζεται ένα εθνικό σχέδιο δράσης για τα σπάνια νοσήματα και έχουν συσταθεί Κέντρα Εμπειρογνωμοσύνης με εξαιρετικούς επιστήμονες.

Ωστόσο, η μακροχρόνια αδράνεια στην αντιμετώπιση των προβλημάτων του παρελθόντος έχει αφήσει το σύστημα πίσω, ενώ η επιστήμη προχωρά με ταχύτητα. Οι αλλαγές που έχουν ξεκινήσει, προχωρούν πιο αργά και πιο αποσπασματικά από όσο χρειάζεται για να ανταποκριθούμε στις εξελίξεις και να εξασφαλίσουμε ισότιμη πρόσβαση στην καινοτομία. Δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάσουμε άλλο χρόνο. Χρειαζόμαστε μια συνολική στρατηγική με όραμα για ένα βιώσιμο, σύγχρονο πλαίσιο που ισορροπεί τη δημοσιονομική σταθερότητα με την υποχρέωση να προσφέρουμε στους ασθενείς ό,τι καλύτερο έχει να δώσει η επιστήμη.

Η πρόσβαση στην καινοτομία δεν πρέπει να είναι προνόμιο, αλλά δικαίωμα για όλους. Η επιστήμη τρέχει. Η πολιτική πρέπει να ακολουθήσει γρήγορα.