Κλινικές μελέτες: Μια χαμένη ευκαιρία για τους Έλληνες ασθενείς

Άρθρο Γενικού Διευθυντή ΣΦΕΕ κ. Μιχάλη Χειμώνα στο ieidiseis.gr, 27/04/2026

 

Το παγκόσμιο οικοσύστημα των κλινικών δοκιμών αλλάζει με ταχείς ρυθμούς. Ενώ ο συνολικός αριθμός των εμπορικών κλινικών δοκιμών που ξεκινούν διεθνώς αυξήθηκε κατά 38% την τελευταία δεκαετία, η Ευρώπη χάνει σταδιακά έδαφος, την ώρα που η Κίνα συναγωνίζεται την Αμερική και αναδεικνύεται σε νέο προορισμό για νέες κλινικές μελέτες.

Η ελληνική πραγματικότητα

Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια η δυναμική προσέλκυσης κλινικών μελετών έχει επιβραδυνθεί. Το πρόγραμμα ενίσχυσης επενδύσεων μέσω του μηχανισμού συμψηφισμού του επενδυτικού clawback, που αρχικά δημιούργησε προσδοκίες, εμφανίζει πλέον σημαντική κάμψη.

Ενδεικτικά, το 2021 συμψηφίστηκαν περίπου 50 εκατ. ευρώ από επενδύσεις σε κλινικές μελέτες, ενώ το 2023 -2024 το ποσό περιορίστηκε μόλις στα 5 εκατ. ευρώ/έτος. Συνολικά, οι επενδύσεις σε κλινικές μελέτες παραμένουν σταθερές γύρω στα 100 εκατ. ευρώ ετησίως, επίπεδο σημαντικά χαμηλότερο από τις πραγματικές δυνατότητες της χώρας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, η δυναμική της Ελλάδας θα μπορούσε να φτάσει τουλάχιστον στο τριπλάσιο αυτού του ποσού.

Διαχρονικά ο ΣΦΕΕ καταθέτει ρεαλιστικές προτάσεις προς την Πολιτεία (Υπουργείο Υγείας, Υπουργείο Ανάπτυξης και Υπουργείο Οικονομίας) για την ενίσχυση της επένδυσης στις κλινικές μελέτες.

Δυστυχώς, πριν λίγες ημέρες κυκλοφόρησε ένα ακόμη ΦΕΚ που περιγράφει το προσεχές πρόγραμμα για «συμψηφισμό clawback με δαπάνες Έρευνας και Ανάπτυξης (Ε&Α) και επενδυτικών σχεδίων περιόδου 2026-2027». Για μία ακόμη φορά, αγνοήθηκαν οι τεκμηριωμένες προτάσεις του Συνδέσμου για τη βελτίωση των κινήτρων προσέλκυσης περισσότερων κλινικών μελετών στη χώρα μας. Κι όμως, οι προτάσεις αυτές θα μπορούσαν αφενός να ενισχύσουν σημαντικά την προσέλκυση κλινικών μελετών και αφετέρου να συμβάλουν σε μια πιο ισορροπημένη κατανομή των διαθέσιμων πόρων μεταξύ παραγωγικών επενδύσεων και Ε&Α.

Η Πολιτεία φαίνεται να υποτιμά τα απτά και πολλαπλά οφέλη των κλινικών μελετών:

• Πρόσβαση των ασθενών στην καινοτομία: Οι ασθενείς που συμμετέχουν σε κλινικές μελέτες λαμβάνουν σήμερα δωρεάν θεραπείες που θα κυκλοφορήσουν στην αγορά στα επόμενα πέντε έως δέκα χρόνια.
• Σημαντική εξοικονόμηση για το σύστημα υγείας: Οι θεραπείες αυτές – συχνά υψηλού κόστους – καλύπτονται πλήρως από τις φαρμακευτικές εταιρείες. Για παράδειγμα, μια σύγχρονη ανοσοθεραπεία για τον καρκίνο μπορεί να κοστίζει περίπου 70.000 ευρώ, ποσό που δεν επιβαρύνει ούτε τον ασθενή ούτε το δημόσιο σύστημα υγείας.
• Ενίσχυση των δημόσιων νοσοκομείων και της επιστημονικής κοινότητας: Οι πόροι των κλινικών μελετών κατευθύνονται κυρίως στα μεγάλα δημόσια νοσοκομεία, καθώς και σε ερευνητές και ιατρούς, ενισχύοντας την επιστημονική δραστηριότητα και συμβάλλοντας στην παραμονή εξειδικευμένων επιστημόνων στη χώρα.

Το νέο πλαίσιο θέτει εμπόδια – Πιο επιτακτική από ποτέ η ανάγκη για επανεκκίνηση

Η προσέλκυση κλινικών μελετών στην Ελλάδα πρέπει να αποτελέσει στρατηγική προτεραιότητα και όχι να σαμποτάρεται!

Συγκεκριμένες προβλέψεις του νέου πλαισίου δημιουργούν σημαντικά εμπόδια:

1. Πρώτον, ως προς τους δικαιούχους, προκύπτει ότι ευνοούνται μόνο οι μητρικές ελληνικών εταιρειών, αποκλείοντας ουσιαστικά τις μητρικές ξένων εταιρειών με παρουσία στη χώρα. Δεδομένου ότι η ανάπτυξη νέων φαρμάκων πραγματοποιείται κυρίως από πολυεθνικές εταιρείες, ο αποκλεισμός αυτός περιορίζει δραστικά τις δυνατότητες προσέλκυσης επενδύσεων.
2. Δεύτερον, δεν υπάρχει σαφής διαχωρισμός μεταξύ των κονδυλίων για Ε&Α και για επενδυτικά σχέδια. Η έλλειψη αυτή αγνοεί την πολυπλοκότητα και τις ιδιαιτερότητες των κλινικών μελετών, οδηγώντας σε στρεβλή κατανομή πόρων.
3. Τρίτον, η απαίτηση υλοποίησης του 70% του έργου έως το τέλος του 2027 δεν συνάδει με τη φύση των κλινικών μελετών, οι οποίες διαρκούν συνήθως 3–4 χρόνια, με το μεγαλύτερο μέρος της δραστηριότητας να ολοκληρώνεται στα τελικά στάδια.

Η πραγματικότητα είναι σαφής: οι πολυεθνικές εταιρείες μπορούν να επιλέξουν οποιαδήποτε χώρα για τη διεξαγωγή μελετών. Εάν η Ελλάδα δεν προσφέρει ανταγωνιστικό πλαίσιο, απλώς θα παρακαμφθεί. Ο μεγάλος χαμένος, όμως, είναι ο Έλληνας ασθενής, που στερείται έγκαιρης πρόσβασης σε καινοτόμες θεραπείες, το σύστημα υγείας που χάνει πολύτιμους πόρους και η οικονομία που στερείται επενδύσεων και θέσεων εργασίας υψηλής αξίας.

Συμπερασματικά, η Πολιτεία καλείται να επανεξετάσει άμεσα τη στάση της. Η ενίσχυση των κλινικών μελετών δεν αποτελεί απλώς αναπτυξιακή επιλογή, αλλά αναγκαιότητα για τη Δημόσια Υγεία, την Οικονομία και την Κοινωνία.